امروز سه شنبه ۰۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۵:۱۷
مطالب علمی

گفت وگوی علم و الهیات در مسئله جبر و اختیار

علی ربانی گلپایگانی[۱]

 

 

 

چکيده

جبر و اختیار از مسایل مورد گفت وگوی علم و الهیات است. در الهیات، درباره جبر و اختیار، دو دیدگاه جبر انگاری، و اختیار انگاری مطرح شده است، و از سوی دیگر، در فیزیک کلاسیک، اصل موجبیت یا جبر علی و معلولی به رسمیت شناخته شده، اما در فیزیک کوانتوم، این اصل در خصوص پدیده‎های اتمی، مورد تردید یا انکار واقع شده، و اصل عدم قطعیت یا عدم تعین، جایگزین آن شده و تفسیرهای مختلفی از آن ارائه شده است. کسانی، اصل موجبیت در فیزیک کلاسیک را پشتوانه علمی نظریه جبر در الهیات، و کسانی دیگر، اصل عدم قطعیت در فیزیک کوانتوم را پشتوانه علمی نظریه اختیار در الهیات، انگاشته‏اند. این دو انگاره با انتفاد گروهی دیگر از متألهان و دانشمندان روبرو گردیده است. دیدگاه‏های مزبور، در نوشتار پیش‏رو، تبیین وتحلیل شده است.

 

 

واژه‏های کلیدی: جبر، اختیار، حتمیت مکانیکی، اصل عدم تعین، اصل سنخیت.

[۱]. استاد حوزه علمیه قم.