امروز سه شنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۷ ساعت ۰۳:۳۱
مطالب علمی

alshafi20کتاب «الشافی» در رد کتاب «المغنی» قاضی عبد الجبار

سيد مرتضى علم الهدی (۳۵۵- ۴۳۶ ه ق) كتاب «الشافى فى الامامه» را در نقد جلد بیستم «المغنى»، نوشته قاضی عبد الجبار معتزلی (م ۴۱۵ ه) نگاشته است. کتاب المغنی دارای ۲۰ جلد است که جلد بیستم آن به بحث امامت اختصاص دارد.

سید مرتضی، برادر سيّد رضى – گردآورنده نهج البلاغه حضرت اميرالمؤمنين على(ع)- است که نوادگان امام کاظم (ع) و از نقباى سادات علوى و از علما و نويسندگان بزرگ و متفكّر شيعه به شمار می آید. ایشان در بغداد متولّد شد و در همان جا در گذشت. از دیگر کتب کلامی معروف ایشان كتاب «تنزيه الأنبياء و الأئمّة» و «الذخيرة في علم الكلام» است .

اشکالات و شبهاتی که قاضی عبدالجبار، بر عقیدۀ امامیه، در باب امامت وارد کرده است، و تاختن او بر امامیه، خصوصاً بر سر مسئلۀ غیبت امام زمان (عج)، و نزدیکی نگارش کتاب المغنی، با دهه‌های اولیۀ غیبت کبری، و کانون توجه قرار گرفتن موضوع امامت و رهبری جامعه اسلامی، از سوی متکلمان مسلمان و به ویژه امامیه در آن مقطع، به صورت خاص، شاید مهم‌ترین انگیزه برای سید مرتضی، در تألیف چنین کتابی باشد. عامل دیگری که انگیزه‌ساز نگارش این کتاب می‌تواند باشد، غلبۀ عقل‌گرایی در تحلیل مسائل کلامی در میان معتزله و امامیه است.

کتاب الشافی بارها در زمان حیات مؤلف تلخیص شد، اما مهمترین تلخیص آن با نام «تلخیص الشافی» به دست شیخ طوسی (م ۴۶۰ ه ق) صورت گرفت. ایشان در مقدمه کتاب خود درباره کتاب الشافی می فرماید: «… لم يؤلّف مثله فى الامامة» کتابی مانند الشافی در مبحث امامت تأليف نشده است. قدیمی‌ترین نسخۀ چاپی الشافی، به صورت چاپ سنگی، متعلق به سال ۱۳۰۱ق در ایران است.

منابع

بحوث فی الملل و النحل، آیت الله سبحانی، ج۳، ص ۲۶۶، ط: موسسه امام صادق(ع)

تاریخ علم کلام در ایران و جهان، علی اصغر حلبی، ص۶۰، ط: انتشارات اساطیر

ویکی شیعه، دانشنامه مجازی اهل بیت(ع)،

دیدگاهتان را بنویسید