امروز چهارشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۷ ساعت ۲۲:۰۱
مطالب علمی

  shik Mofidولادت‏

شيخ مفيد، محمد بن محمد بن نعمان، در سال ۳۳۶ هجرى در حوالى بغداد ديده به جهان گشود.

شخصيت علمى‏

شيخ مفيد از چهره‏هاى بسيار درخشان شيعه در جهان اسلام مى باشد.

او هم متكلم است و هم فقيه. ابن نديم در فن دوم از مقاله پنجم«الفهرست‏» كه در باره متكلمان شيعه بحث مى‏كند، از او به عنوان« ابن المعلم» ياد كرده و او را ستايش مى‏نمايد. كتاب معروف او در فقه نيز«المقنعة» است.

ابو يعلى جعفرى كه داماد مفيد بوده است، مى‏گويد:

« مفيد شبها مختصرى مى‏خوابيد و بقيه شب را به نماز يا مطالعه يا تدريس يا تلاوت قرآن مجيد مى‏گذرانيد.»

آغاز تحصيلات‏

شيخ مفيد از شاگردان ابن ابى عقيل است. وى در حومه بغداد ديده به جهان گشود و دانش‏هاى ابتدايى را در خانواده و زادگاه خويش به پايان برد.

او در يك خانواده پرسابقه و اصيل در تشيع و از سلاله نيكان و پاكان به دنيا آمد. سراسر وجود خاندان او مالامال از عشق به ‏اهل بيت رسالت‏ عليهم السلام بود.

وى راهى بغداد گرديد و در آنجا از محضر اساتيد و دانشمندان كسب علم و دانش نمود تا در علم كلام، فقه و اصول سرآمد دانشمندان گرديد.

شيخ مفيد و بزرگان‏

شيخ مفيد از ديدگاه دانشمندان شيعه و سنى داراى جايگاهى رفيع است كه به كلماتى از بزرگان اشاره مى‏كنيم:

۱- نجاشى، شاگرد نامدار و مورد اعتماد شيخ مفيد در باره او مى گويد: « محمد بن محمد بن نعمان بن عبد السلام بن جابر بن نعمان بن سعيد بن جبير، شيخ و استاد ما است- كه رضوان خدا بر او باد- فضل او در فقه و حديث و ثقه بودن او مشهورتر از آن است كه توصيف شود. او تاليفات متعددى دارد.»

۲- شيخ طوسى، شاگرد ارزنده مكتب او، در باره استاد در«فهرست‏» مى‏نويسد: « محمد بن محمد بن نعمان، معروف به ابن المعلم، از متكلمان اماميه است. در عصر خويش رياست و مرجعيت شيعه به او منتهى گرديد. در فقه و كلام بر هر كس ديگر مقدم بود. حافظه خوب و ذهنى دقيق داشت و در پاسخ به سؤالات، حاضرجواب بود او بيش از ۲۰۰ جلد كتاب كوچك و بزرگ دارد.»

۳- ابن حجر عسقلانى نيز درباره او مى‏گويد: « او بسيار عابد و زاهد و اهل خشوع و تهجد بود و مداومت بر علم و دانش داشت. جماعت بسيارى از محضر او بهره بردند. او بر تمام شيعيان حق دارد. پدرش در« واسط» زندگى مى كرد و به آموزگارى مى‏پرداخت و در« عكبرى» كشته شد. گفته مى‏شود كه عضد الدوله به ملاقات او مى‏شتافت و هنگام مريضى به عيادت او مى‏رفت.»

۴- عماد حنبلى، يكى ديگر از دانشمندان اهل سنت درباره او مى‏گويد: « او بزرگى از بزرگان اماميه و رئيس بخش فقه و كلام و مباحثه مى‏باشد. او با پيروان هر عقيده به مباحثه و مناظره مى‏پرداخت. موقعيت شايان توجهى در تشكيلات دولت آل بويه داشت. او صدقه فراوان مى‏داد. بسيار اهل خشوع و تهجد و اهل نماز و روزه و خوش‏لباس بود.

او مورد زيارت و ملاقات عضد الدوله قرار مى‏گرفت. نزديك ۷۶ سال عمر كرد و بيش از ۲۰۰ جلد تاليف دارد. تشييع جنازه او شهرت دارد. در تشييع او بيش از ۸۰ هزار نفر از شيعيان شركت جستند و درگذشت او در ماه رمضان بود. رحمت خدا بر او باد…».

اساتيد

از جمله اساتيد اويند:

۱- ابن قولويه قمى ۲- شيخ صدوق ۳- ابن وليد قمى ۴- ابو غالب زرارى ۵- ابن جنيد اسكافى ۶- ابو على صولى بصرى ۷- ابو عبد الله صفوانى‏

شاگردان‏

۱- سيد مرتضى علم الهدى ۲- سيد رضى ۳- شيخ طوسى ۴- نجاشى ۵- ابو الفتح كراجكى ۶- ابو يعلى جعفر بن سالار

تاليفات‏

بنا بر نقل شيخ طوسى، شاگرد برجسته شيخ مفيد، وى بالغ بر ۲۰۰ عنوان كتاب تأليف نموده است، از جمله:

۱- المقنعة ۲- الفرائض الشرعية ۳- أحكام النساء ۴- الكلام في دلائل القرآن ۵- وجوه إعجاز القرآن ۶- النصرة في فضل القرآن ۷- أوائل المقالات ۸- نقض فضيلة المعتزلة ۹- الإفصاح ۱۰- الإيضاح‏ ۱۱- النکت الاعتقادیه ۱۲- الفصول المختاره   ۱۳- تصحیح الاعتقادات الامامیه ۱۴- الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد ۱۵- الاختصاص

وفات‏

شيخ مفيد در سال ۴۱۳ هجرى، در بغداد و پس از ۷۵ سال تلاش و خدمت ارزنده درگذشت و مورد تجليل فراوان مردم و قدردانى علما و فضلا قرار گرفت.

شيخ طوسى، كه خود در تشييع جنازه او حضور داشته است، مى‏گويد:

روز وفات او از كثرت دوست و دشمن براى اداى نماز و گريستن بر او، همانند و نظير نداشته است. هشتاد هزار تن از شيعيان او را تشييع كردند و سيد مرتضى علم الهدى بر او نماز گزارد و در حرم مطهر امام جواد عليه السلام، پايين پاى آن حضرت، نزديك قبر استادش ابن قولويه، مدفون گرديد.

(برگرفته از نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری نور)