-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- امروز سه شنبه ۰۱ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۰۷:۰۴-----------------------------------------
مجله کلام اسلامی
مطالب علمی

ساختار کلام شیعی

محمّد صفر جبرئیلی[۱]

چکيده

کلام شیعی در عصر حضور امامان معصوم( ساختارمند نبود. متکلمان شیعی در آن دوران، به دلیل نیازهای زمان و متناسب با مهارت ویژه خود، به بحث در‌باره موضوعات و مسایل ویژه‎ای می‎پرداختند. ساختارمندی کلام شیعه در عصر غیبت توسط متکلمانی چون شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی، تحقق یافت. و بعدها توسط متکلمان دیگر با سبک‎های متفاوت ادامه یافت.

در مجموع دو ساختار کلی را می‏توان یافت، یکی متون و آثار کلامی‌ای که به مسایل اعتقادی اختصاص یافته است، و دیگری متون و آثار کلامی‎ای که قبل از پرداختن به مسایل اعتقادی، مباحث فلسفی را مطرح کرده‏اند.

شیوه نخست از نظر زمان بر شیوه دوم مقدم است، و شیوه دوم به صورت اجمالی توسط ابراهیم بن نوبخت در کتاب الیاقوت، و به صورت کامل‏تر و مبسوط‏تر توسط خواجه نصیرالدین طوسی در کتاب «تجرید الاعتقاد» انجام گرفته است. از آن زمان، تا مدتی، شیوه دوم غالب بود، تا این‏که در دوران معاصر، بار دیگر، روش نخست، رواج یافت، و متکلمانی که رویکرد فلسفی دارند، مباحث فلسفی را در آثار جداگانه، مطرح می‏کنند و در عمل از آنها در تبیین و تحقیق مباحث کلامی بهره می‎برند. در درون هر یک از دو شیوه یاد شده، سبک‏های گوناگونی در تنظیم مباحث کلامی به کار گرفته شده که تفصیل آن را در نوشتار حاضر خواهید یافت.

 

واژه‏های کلیدی: کلام شیعی، ساختار علم کلام، مباحث کلامی.

[۱] . استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

 کارنامه دانش پژوهان

  کانال تلگرام مرکز تخصصی

ارتباط با واحد های مرکز

تلفن های گویا

32811300،32801001

مدیریت

32811415

معاون آموزش

32810809

امور آموزشی

32814090

امتحانات

32814090

معاون پژوهش

32811210

دانشنامه

32814064

فرهنگی

32810280

اداری مالی

32812900