امروز سه شنبه ۰۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۵:۲۱
مطالب علمی

روش شناسی کلامی شیخ صدوق

عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی[۱]

محمد مهدی عارفی[۲]

 

 

چکيده

شیخ صدوق عالم بلندآوازه و متکلّم جلیل القدر شیعه است که در قرن چهارم هجری قمری می‎زیسته است. آثار کلامی ارزشمند و متعدّدی از وی به یادگار مانده است. از آثار او به دست می‎آید که وی در تبیین و اثبات معارف عقیدتی اسلام، هم از ادلّۀ نقلی معتبر بهره جسته است و هم از عقل و استدلال‎های عقلی. در دیدگاه رایج، شیخ صدوق متکلّمی نص‎گرا معرّفی می‎شود، در حالی‎که صحیح آن است که روش وی، جامع میان عقل و نقل است، هر چند مباحث اعتقادی را از دریچۀ روایات مطرح می‎کند، ولی در بسیاری از آثار خود، بحث‎های عقلی مهم و قابل توجّهی دارد و در موارد متعدّد، به تأویل ادلّۀ سمعیِ مخالف عقل پرداخته است. این مقاله به منظور تبیین روش کلامی شیخ صدوق، در ضمن بیان نقش علوم مختلف در اندیشۀ کلامی وی، به بررسی منزلت هر کدام از عقل و نقل در روش کلامی وی پرداخته است و در پایان، شیوۀ مواجهۀ او با دیگر مکاتب اعتقادی را مورد مطالعه قرار داده است.

 

 

واژه‏های کلیدی: شیخ صدوق، روش کلامی، عقلگرایی، نصگرایی، و تأویل، عقل استدلالی، عقل استقلالی.

[۱]. استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

[۲] . دانش‎پژوه سطح۴ مرکر تخصصی علم کلام، مؤسسه امام صادق%.