امروز جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۲۲:۱۶
مطالب علمی

بررسی و نقد تقریرهای برهان حرکت

علی ربانی گلپایگانی[۱]

علیرضا امامی میبدی[۲]

 

چکيده

برهان حرکت یکی از با سابقه‎ترین برهان‏هایی است که فلاسفه الهی برای اثبات مبدأ هستی اقامه کرده‎اند. ارسطو نخستین فیلسوف الهی است که برهان حرکت را به صورت روشن مطرح کرده است؛ از این رو به برهان ارسطویی شهرت یافته است. برهان حرکت در فلسفه و الهیات اسلامی نیز مورد توجه قرار گرفته و به گونه‎های مختلف تقریر و تبیین شده است. این تقریرها بر اساس مطلق حرکت از حیث فاعلی و غایی، حرکت نفوس فلکی و نفوس انسانی، و حرکت جوهری استوار گردیده است. تقریر برهان حرکت بر اساس حرکت نفوس فلکی به دلیل نادرستی مبنای علمی و فلسفی آن ناتمام است، ولی تقریرهای دیگر در مجموع قابل دفاع می‎باشد؛ اگر چه از جهت اتقان و إحکام و نتیجه یکسان نمی‎باشند. تقریرهای درست برهان حرکت در ابطال اندیشه‏های ماتریالیستی و اصالت طبیعی کامیاب‎اند؛ ولی وجود واجب الوجود بالذات و کمال مطلق و نامتناهی را اثبات نمی‏کنند.

 

واژه‏های کلیدی: برهان حرکت، ماوراء الطبیعه، حرکت، وجود خدا.

[۱]. استاد حوزه علمیه قم

[۲]. دانش‎پژوه سطح چهار مرکز تخصصی علم کلام، مؤسسه امام صادق%.